Philip Gonsalves dos Reis

Om de armoede en ellende op Madeira te ontvluchten, meldde de zeventienjarige Philip Gonsalves zich aan als contractarbeider voor Suriname. Op 11 november 1864, na een drie weken durende overtocht met het schip Três Amigos, arriveerde hij samen met 47 andere Madeirese emigranten in Paramaribo. In het immigratieregister werd hij genoteerd als Philippe Gonsalvos (Reis), rooms-katholiek en bestemd voor werk als veld- of fabrieksarbeider. De overtocht stond onder toezicht van opdrachtgever Th. Green.

Philippe was een 17-jarige man van Madeirese afkomst, die in de tweede helft van de 19e eeuw als contractarbeider naar Suriname migreerde. Hij was rooms-katholiek en werd geregistreerd als veld- of fabrieksarbeider. Op 11 november 1864 arriveerde hij in Paramaribo aan boord van het schip Trés Amigos, onder begeleiding van opdrachtgever Th. Green.

Kort na aankomst werd Philip, samen met zeven andere jonge landgenoten, verhuurd aan T.J. Verschuur en tewerkgesteld op de koffieplantage Elisabethshoop aan de Cottica-rivier. Hun contracten, die op 17 november 1864 ingingen, duurden drie jaar en liepen af op 16 november 1867.

Elisabethshoop, gelegen tussen de plantages Berlijn en Johan Margaretha in het district Commewijne, werd rond 1745 aangelegd door Carel Casismir Kleinhans, weesmeester van de Hervormde Gemeente. Hij vernoemde de plantage naar zijn vrouw, Elisabeth Lubina Godhold, al sprak men in de volksmond vaak van “Kreinhansi”. Net als vele andere plantages in die tijd was de hoofdteelt koffie.

Tijdens de periode van Staatstoezicht werkten de geëmancipeerden op basis van contracten, vaak onder zware omstandigheden en met lange werkdagen. Het werk op een koffieplantage bestond uit het planten en onderhouden van koffiebomen, wieden, en het verzorgen van de velden. De oogst vond twee keer per jaar plaats; de bessen werden met de hand geplukt, vervolgens geweekt, gemalen en gesorteerd om de bonen te scheiden. Daarna volgden het drogen, stampen en selecteren van de bonen, taken die vaak door vrouwen werden uitgevoerd.

Na afloop van zijn contract trok Philip, zoals veel Madeirezen, naar Paramaribo. Over zijn leven daarna is weinig bekend. Binnen de familie Huiswoud gaat het verhaal dat hij een winkel runde. Veel Madeirezen vonden na hun contract werk in de handel, als winkelier, winkelbediende, bakker, kruidenierswarenhandelaar of drankverkoper.

De zogeheten “Potogisi”-winkels boden een breed assortiment aan: kleding zoals sporthemden en borstrokken, huishoudtextiel, vloermatten, meubels, levensmiddelen als aardappelen, uien, knoflook, sardines, peulvruchten, noten, kruiden en oliën, maar ook dranken zoals rode en witte Madeira, Red Port, Sherry en Malagawijnen.

Philip trouwde nooit, maar kreeg met zijn partner Johanna Maria Huiswoud vijf kinderen: Marie Philippina, Jeane Cornelia, Willem Constantijn, Philip Adolf en Julius Isidore Huiswoud. In het geboorteregister van Jeane Cornelia uit 1884 wordt als adres van de moeder de Grote Dwarsstraat 185 vermeld. Uit de volkstelling van 1950 blijkt dat Philip in officiële documenten afwisselend werd omschreven als winkelier, winkelbediende of winkelman. Zijn volledige naam luidde Philip Gonsalves dos Reis.

Op 23 juli 1892 overleed Philip op 42-jarige leeftijd in het Militair Hospitaal te Paramaribo. In zijn overlijdensakte staat hij vermeld als Philip Gonsalves, winkelbediende, geboren in Portugal. Zijn leven, van Madeirese jongeman tot winkelman in Paramaribo, vormt een stille maar waardevolle schakel in de geschiedenis van de Madeirese migratie naar Suriname.

De geschiedenis van de Madeirese contractarbeiders kent zowel feiten als legendes. Hun emigratie naar Suriname staat symbool voor moed, doorzettingsvermogen en aanpassingsvermogen. In hun nieuwe thuis bouwden ze met hard werken en ondernemingszin een bestaan op. Nazaten dragen dit erfgoed – gekenmerkt door zuinigheid en handelsgeest – tot op de dag van vandaag. Velen begonnen bescheiden in de detailhandel en groeiden uit tot groothandelaren. Vaak haalden zij familie of bekenden naar Suriname om mee te werken aan het succes van hun bedrijven.

Door Alle Huiswoud